Gospodarka obiegu zamkniętego to system, w którym każdy zasób wykorzystywany jest wielokrotnie poprzez jego recykling, ponowne użycie, naprawę czy też pożyczanie. Mówiąc prościej – jest to model w którym każdy zasób używany jest do cna, a każdy produkt postrzegany jest również jako zasób. Gospodarka obiegu zamkniętego to przeciwieństwo gospodarki linearnej, czyli modelu, w którym działamy dziś i w którym cykl życia produktu kończy się w momencie wyrzucenia rzeczy do śmieci. Tymczasem gospodarka obiegu zamkniętego postrzega śmieci jako materiał, z którego można odzyskać cenne zasoby i poprzez ponowne wykorzystanie przywrócić je do obiegu. Dzięki takiemu podejściu eliminuje ilość wytwarzanych śmieci, ale też ogranicza wydobycie nieodnawialnych zasobów, których liczba nie jest nieograniczona.

Dlaczego to takie ważne?

Kryzys klimatyczny to największe wyzwanie współczesnego świata. Nie ma wątpliwości, że został spowodowany działalnością człowieka, głównie zwiększoną emisją CO2 do atmosfery, spowodowaną wydobyciem i spalaniem paliw kopalnych, a także niezrównoważonym użyciem i wydobyciem innych zasobów Ziemi. Ograniczając produkcję nowych materiałów i korzystając z surowców raz już wydobytych, zwyczajnie ograniczamy emisję gazów cieplarnianych i eksploatację planety. Nie zwiększamy także ilości śmieci, których składowanie i utylizacja również nie są środowiskowo neutralne, a wręcz szkodzą naturalnym ekosystemom.

Czy gospodarka obiegu zamkniętego to idea możliwa do realizacji?

 Wydaje się, że przejście na gospodarkę obiegu zamkniętego jest nie tyle opcją, co koniecznością, jeżeli nie chcemy doprowadzić do katastrofy klimatycznej. Pytanie wiec, nie „czy”, ale „jak” to zrobić. Istotne jest oparcie tego modelu na 3 filarach:

1. Przedsiębiorstwach, których rolą jest ograniczanie negatywnego wpływu własnej działalności na środowisko, myślenie w kategoriach zrównoważonego rozwoju i czystego środowiska
2. Państwach, których rolą jest opracowanie odpowiednich planów działania, strategii rozwoju i stworzenie warunków prawno-administracyjnych sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi
3. Społeczeństwie, którego rolą jest wywieranie presji wyborczej oraz konsumenckiej na państwa i przedsiębiorstwa poprzez wybór „zielonych” rozwiązań i produktów, a także posiadanie odpowiedniej wiedzy, aby działania wielkich podmiotów móc oceniać świadomie i wymagać od nich dostępu do informacji. Z tego powodu edukacja ekologiczna jest tak ważna.

Choć zmiana myślenia i przejście z gospodarki linearnej na cyrkularną (bo tak również nazywa się gospodarkę obiegu zamkniętego) nie jest łatwa, to szacuje się, że jest opłacalna. Ograniczenie zużycia zasobów oraz energii to przecież realne oszczędności.

Jeśli w ramach swojej organizacji chcesz poruszyć temat gospodarki cyrkularnej, przeprowadzić szkolenie z gospodarki obiegu zamkniętego lub przedyskutować możliwe działania, które przemodelowałyby działalność biznesu w stronę zrównoważonego rozwoju, sprawdź naszą ofertę lub skontaktuj się z nami. .

Czy są z nami osoby, które pamiętają jeszcze, że kiedyś oranżadę piło się pod sklepem, żeby nie płacić lub szybko odzyskać kaucję za butelkę? A może są tu tacy, którzy jeszcze mają w piwnicy wymienne bańki na mleko? Te historie z przeszłości to nic innego jak wspomnienia systemu kaucyjnego, który w pewnym momencie przyjął się u nas całkiem nieźle. Co z niego zostało dziś? Hmm… Na pewno pewien sentyment i chęci. Jak pokazują badania aż 90% Polaków chce wprowadzenia systemu kaucyjnego na opakowania wielo- i jednorazowe (wg Biostat, 2019 r.). Tymczasem obecnie maksymalnie 40% opakowań po napojach wyrzucanych w Polsce trafia do selektywnej zbiórki i późniejszego zagospodarowania. Liczby te wyglądają znacznie lepiej w krajach, które wprowadziły już system kaucyjny (np. w Niemczech), i sięgają nawet 90 %.

Czym jest system kaucyjny?

System kaucyjny to mechanizm, w którym konsumenci kupujący napój płacą dodatkową kwotę (kaucję), która jest im zwracana w momencie, gdy oddają opakowanie do punktu odbioru w sklepie. System ma na celu zachęcenie konsumentów do zwracania pustych butelek plastikowych, szklanych czy puszek, aby zapewnić ich ponowne użycie lub recykling. Najczęściej takie opakowania są odbierane przez operatora, który przekazuje je do producenta lub recyklera, jeżeli przekazanie okazałoby się niemożliwe.

Dlaczego warto? 3 najważniejsze powody

1. Dzięki wprowadzeniu systemu kaucyjnego w 10 krajach europejskich, poziom selektywnej zbiórki opakowań po napojach wyniósł ponad 85%.
2. System obejmujący opakowania wielokrotnego użytku generuje o 50% mniej emisji CO2 niż w przypadku opakowań jednorazowych.
3. Może zmniejszyć ilość opakowań po napojach w oceanach nawet o 40% i jest to jeden z najskuteczniejszych instrumentów przeciwdziałania przedostawaniu się tworzyw sztucznych do środowiska.

Czy to się opłaca?

Wprowadzenie efektywnego systemu kaucyjnego w sposób oczywisty wiąże się z pewną inwestycją (infrastruktura, logistyka, transport, pracownicy itd.), jednak system ten pozwala na oszczędność środków publicznych (zwiększenie odpowiedzialności producentów i zmniejszenie ciężaru wywozu śmieci spoczywającego na gminach) oraz na zwiększenie przychodów z recyklingu poprzez wprowadzanie na rynek surowców o wyższej jakości. Co ważne, jak pokazują badania, system kaucyjny wpływa na lojalizację klientów i ich przywiązanie do sklepów, dzięki czemu daje możliwość zwiększenia przychodów. Dodatkowo około 10% kaucji nie jest odbieranych przez konsumentów, co sprawia, że system jest w ten sposób dofinansowywany.

Warto wspomnieć również, że Unia Europejska nakłada na producentów i kraje członkowskie szereg wymogów środowiskowych dotyczących recyklingu i opakowań, które mają zostać spełnione w ciągu kilku/kilkunastu najbliższych lat. System kaucyjny pozwoli zrealizować te zobowiązania i uniknąć kar.

Dowiedz się więcej!

Polskie Stowarzyszenie Zero Waste prowadzi akcję „KAUCJA WRACA” w ramach której powstała strona https://kaucyjny.pl/ , gdzie znajdziecie mnóstwo przykładów dobrych praktyk z krajów, które wprowadziły już system kaucyjny oraz szereg informacji na ten temat.

W ramach akcji możecie podpisać petycję na rzecz wprowadzenia systemu. Petycję znajdziecie tu: https://www.petycjeonline.com/system_kaucyjny_w_polsce

Jeśli w swojej firmie chcesz zorganizować szkolenie z segregacji odpadów lub szkolenie zero waste, sprawdź naszą ofertę lub  skontaktuj się z nami.

W naszych poprzednich wpisach namawiałyśmy Was do bycia eko i podrzucałyśmy inspiracje i porady jak możemy zmieniać świat zaczynając od siebie. Wielokrotnie jednak przypominałyśmy, że cała odpowiedzialność nie może spoczywać na konsumentach, a zmiany muszą mieć charakter globalny i włączyć producentów w proces dbania o środowisko. Szczególnie w sytuacji, w której koszty tej produkcji są przerzucane na konsumentów i gminy – możemy to zaobserwować m.in. w podwyżkach za wywóz śmieci.  Z tym stanowiskiem zgadza się Unia Europejska, która w 2018 przyjęła dyrektywę, w której zaznaczyła, że to producenci  towarów i wprowadzający opakowania powinni odpowiadać za zagospodarowanie odpadów pokonsumpcyjnych (również finansowo) zwaną dyrektywą ROP (Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta). Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta to nic innego jak współdzielenie kosztów selekcji, recyklingu i utylizacji odpadów po produkcji towarów.

W ramach tego aktu prawnego określono narzędzia, które miały pomóc w egzekucji założeń i nadać kierunek działań do podjęcia przez producentów. Ponieważ dyrektywa jest dokumentem wiążącym państwa członkowskie, po przyjęciu aktu prawnego, powinien rozpocząć się proces implementacyjny do prawa krajowego. Niestety termin wdrożenia w Polsce minął w lipcu 2020 i do tej pory o tym ważnym projekcie było cicho. Sytuacja zmieniła się niedawno, kiedy Ministerstwo Klimatu i Środowiska wpisało projekt Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta do wykazu prac Rady Ministrów. Prace nad projektem adresującym Rozszerzoną Odpowiedzialność Producenta mają rozpocząć się w III/IV kwartale tego roku, a wejście przepisów w życie planowane jest na 1 stycznia 2023 – także przyjdzie nam jeszcze poczekać.

Główne założenia projektu

W projekcie możemy znaleźć propozycję opłaty produktowej na poziomie 0,50 zł za każdy kilogram wprowadzanych na rynek opakowań oraz wprowadzenie obowiązku płacenia wynagrodzenia na rzecz organizacji odpowiedzialności producentów (przekształcenie organizacji odzysku opakowań). Ale to nie koniec pozytywnych zmian, prowadzenie obowiązku osiągnięcia poziomu selektywnego zbierania butelek PET do 3 litrów i zapewnienia w tych opakowaniach udziału materiałów pochodzących z recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych, rozdzielenie strumienia opakowań produktów oraz odpadów opakowaniowych na opakowania przeznaczone dla gospodarstw domowych oraz pozostałe opakowania. Czuwać nad ROP ma Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy.

Pełne wdrożenie systemu ROP wymaga de facto napisania systemu od nowa – zdefiniowania ról, zwiększenia nadzoru nad procesem (tzw. regulatora), zaproponowanie np. systemu kaucjowego,  określenia opakowań łatwych do recyklingu etc.

Co dalej?

Jest to na pewno szansa, aby to właśnie producenci przejęli odpowiedzialność za odpady.  Celem zmian jest utrzymanie obiegu zamkniętego surowców oraz odpowiedniego poziomu recyklingu. Pytanie jak zostaną rozdystrybuowane środki z pozyskanych z opłat oraz czy rzeczywiście wszystko zadziała w praktyce tak, jak przyświeca idea, czy odpowiedzialny organ będzie umiał ocenić, które opakowanie jest bardziej ekologiczne? Nie wiemy. Dodatkowy koszt producenta może zostać przerzucony na konsumenta i odzwierciedlony w cenie produktu – jednak dzięki temu rozwiązaniu zbliżamy się choć trochę do urealnienia kosztów wytworzonych dóbr i uwzględnienia tzw. kosztu środowiskowego (pieniężnej wartości niekorzyści spowodowanych w środowisku), który obecnie jest całkowicie pomijany. Należy pamiętać, że część pomysłów jak np. system kaucyjny, z powodzeniem funkcjonuje już w wielu krajach (m.in. Szwecja). Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta znajduje też swoje odzwierciedlenie w ‘prawie do naprawy”, o którym również pisałyśmy – w branży AGD wdrażane są minimalne wymogi co do projektowania z zakresu naprawialności urządzeń czy też ograniczenia zużycia energii i wody. Nie wszystkie więc z proponowanych rozwiązań są nowe i rewolucyjne, a co finalnie i w jakim kształcie znajdzie się w przepisach – w dalszym ciągu nie wiadomo.

Jesteś ciekawa/ciekawy jak może to zadziałać? W szczegółach opowiadamy o tym w ramach naszego szkolenia z recyklingu odpadów lub warsztatów z segragacji śmieci – sprawdź naszą ofertę lub  skontaktuj się z nami.

W zeszłym tygodniu, na 22-go marca, przypadał Światowy Dzień Wody, który został ustanowiony przez ONZ, aby zwrócić uwagę globalnego społeczeństwa na problem z dostępem do wody. Żyjąc w krajach rozwiniętych, szczególnie w dużych ośrodkach miejskich, ciężko wyobrazić nam sobie brak wody, skoro większość z nas ma dostęp do wody i kanalizacji miejskiej, wystarczy przecież odkręcić kran. W poprzednich wpisach poruszałyśmy już tematykę wody, m.in. pisząc o tym jak ją oszczędzać w gospodarstwie domowym, suszy oraz o topnieniu lodowców. W dzisiejszym artykule chciałybyśmy podkreślić jej znaczenie oraz pokazać kontekst społeczno-gospodarczy. Pierwsze obchody dnia wody odbyły się w 1993 roku, czy po prawie ponad 20 latach nasza świadomość dotycząca problemu się poprawiła, poprawiając wodną sytuację? Niestety nie. 

Każdy z nas zdaje sobie sprawę jak ważna jest woda – ciało każdego z nas to głównie ten związek chemiczny. Jest ona niezbędna do życia nie tylko nam, ale i całej planecie, zajmując ¾ jej powierzchni, występując również w atmosferze. Odgrywa ogromną rolę w procesach życiowych żywych organizmów m.in. w procesie fotosyntezy. Nie bez przyczyny, wszystkie misje kosmiczne szukając życia poza Ziemią, tak naprawdę poszukują wody, a odkrycie możliwości jej występowania na Marsie pozwoliło na budowę wizji przyszłego zasiedlenia czerwonej planety. To kluczowy surowiec nie tylko  w gospodarstwach domowych (żywienie i utrzymanie czystości), ale również w rolnictwie, transporcie, produkcji energii elektrycznej oraz praktycznie w każdej gałęzi przemysłu jako surowiec do produkcji. Jak wielką rolę woda odgrywa w naszym życiu niech świadczy fakt, że Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2010 przyjęło rezolucję, która do podstawowych praw człowieka dołączyła właśnie dostęp do czystej wody i warunków sanitarnych.

Ile osób ma problem z dostępem do wody?

Jeśli mówimy o braku dostępu do wody pitnej to ponad 2 miliardy osób na świecie cierpi z tego powodu, a aż ⅓ ludności naszej planety mieszka na terenach objętych jej deficytem! Oczywiście problem w większej skali dotyka osób biedniejszych, jednak w samej Europie jest aż 100 milionów mieszkańców, których dotyczy  ten problem. Brak dostępu do niezanieczyszczonej wody pitnej to nie jedyny problem – brak dostępu do wody i kanalizacji  czyli podstawowych warunków, które można uznać za bezpieczne i higieniczne potęguje nierówności społeczne, pogłębiając przepaść w poziomie życia pomiędzy rejonami biedniejszymi a bogatszymi. Nawet u nas jest bardzo wiele rejonów, które nie mają dostępu do sieci wodociągowej – w 2014 było to około 16% mieszkańców wsi (dane GUS). Warto zdać sobie sprawę jak dostęp do wody wpływa na zdrowie i życie człowieka. To nie tylko kwestia ugaszenia pragnienia, która jest dla nas oczywista, ale również unikanie chorób układu pokarmowego (np. biegunki) wywołanych przez kontakt z brudną wodą – każdego roku są przyczyną śmierci wielu osób, według dostępnych danych co roku w wyniku spożycia skażonej wody ginie ponad milion dzieci. 

Dlaczego pojawił się ten problem?

Kryzys wodny ma kilka przyczyn. Jedną z głównych to postępujące zmiany klimatyczne, wzrost temperatury, zaburzenia przyrodnicze prowadzą do zubożenia wielu obszarów ziemskich, zamieniając je w pustynie, przyspiesza również topnienie lodowców, które są największymi zbiornikami wody słodkiej na świecie, a ich zanikanie powoduje wzrost poziomu wód i oceanów, co w konsekwencji prowadzi do jeszcze szybszego ocieplania się klimatu. Huragany czy sztormy, które pojawiają się obecnie w miejscach, które dotąd nie znały takich zjawisk atmosferycznych oraz zwiększenie ich częstotliwości tam, gdzie już występowały to zagrożenie dla czystości zasobów wodnych, a sam wzrost temperatury ułatwia rozwój patogenów. Kolejną przyczyną, oprócz wzrostu liczby ludności, który następuje w coraz większym tempie, o którym wspomnimy za chwilę, za problem z wodą nie odpowiada tylko nasze zapotrzebowanie na wodę pitną. Szacuje się, że tylko 8% wody przeznaczamy na ugaszenie pragnienia i utrzymanie czystości. Aż 70% wody pochłania rolnictwo a 22% przemysł – miejmy w pamięci, że olbrzymią ilość wody pochłania przemysłowa hodowla mięsa (to aż 15 tysięcy litrów wody!) czy produkcja ubrań, która osiąga niebotyczne rozmiary. Problem wody to również problem gospodarki i wielkich korporacji nastawionych na zysk. Bank Światowy oszacował wartość wody na bilion dolarów rocznie, co nie mogło umknąć uwadze firm nastawionych nie na zapewnienie dobrobytu ludzi, ale na powiększanie swojego kapitału.

Podsumowując ograniczony dostęp do wody to pokłosie zmian klimatycznych, rosnącej liczba ludności, eksploatacji przemysłowej i rolnej planety w imię rozwoju biznesu i krótkowzrocznej polityki, a sam koszt wydobycia wody staje się coraz większy

Jaka czeka nas przyszłość? 

Szacowany przyrost liczby ludności do ponad 9 miliardów osób, a według szacunków ONZ w ciągu najbliższych 10 lat dostępność czystej i bezpiecznej wody pitnej może spaść o 40% i ponad połowa światowej populacji będzie zagrożona jej deficytem. Szacuje się też wzrost zapotrzebowania na produkty rolnicze oraz energię elektryczną o kilkadziesiąt procent – co również wpływa na zwiększone zapotrzebowanie na wodę. Te liczby nie nastrajają optymistycznie, ale też ciężko je nam sobie wyobrazić i przełożyć na naszą rzeczywistość. Warto przypomnieć sobie wtedy o sytuacji, która miała miejsce w zeszłym roku, kiedy to w Skierniewicach w bloku mieszkalnym zabrakło wody lub gdy zabroniono podlewać ogródków wodą miejską w czasie dnia. A to tylko drobna niedogodność, ponieważ woda ma wpływ w zasadzie nie na każdy z aspektów naszego życia. Coraz większy deficyt wody w postaci braku opadów i uszczupleniu jej zasobów w glebie to również zagrożenie pożarowe w lasach, mniejsze zbiory w rolnictwie co przekłada się na droższą żywność. Mało osób zdaje sobie sprawę, że woda jest nam niezbędna, aby utrzymać dostawy prądu – elektrownie i elektrociepłownie wykorzystujące surowce nieodnawialne bazują właśnie na wodzie (służy im ona np. do chłodzenia).

Co możemy zrobić?

Szanujmy wodę. Oszczędzajmy ją nie tylko w domu, ale również jako konsumenci, kupując mniej, ograniczając spożycie mięsa, stawiając na odnawialne źródła energii oraz głosując na tych polityków, którym leży na sercu nasze długotrwałe dobro – to wszystko w trosce o naszą teraźniejszość i przyszłość. Nasze porady dotyczące oszczędzania wody, kupowania mniej czy wprowadzania bezmięsnej diety, znajdziecie na naszym blogu.

Jeśli chcesz pogłębić temat w ramach swojej organizacji i przeprowadzić szkolenie z oszczędzania wody, energii, dowiedzieć się jaki jest Twój ślad środowiskowy podczas szkolenia ze śladu węglowego i wodnego, sprawdź naszą ofertę i skontaktuj się z nami.